Interpelacja nr 24946 do ministra spraw wewnętrznych w sprawie ograniczenia możliwości zarobkowania przez funkcjonariuszy, którym zmniejszono świadczenia emerytalne w związku ze służbą w byłych organach bezpieczeństwa państwa

 

Szanowny Panie Ministrze! Ustawa z dnia 23 stycznia 2009 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin spowodowała, że w stosunku do części byłych funkcjonariuszy służących w organach bezpieczeństwa państwa nastąpiło zmniejszenie wysokości otrzymywanych świadczeń. Na mocy tej ustawy odstąpiono także od zaliczania ww. lat służby do czasu ogólnej wysługi.

Taki stan rzeczy powoduje, że byli funkcjonariusze, którzy odeszli na emeryturę z pełną wysługą lat i adekwatną do niej wysokością świadczeń, w chwili obecnej zostali podwójnie napiętnowani. W pierwszej kolejności umniejszona została wysokość otrzymywanej emerytury, a w drugiej natomiast wobec niepełnej wysługi lat w stosunku do części osób wprowadzono ograniczenia dochodowe. Tym samym w przeciwieństwie do emerytów cywilnych nawet po ukończeniu 65. roku życia nie mogą oni swobodnie pracować bez uszczerbku dla i tak już umniejszonych świadczeń.

Proszę Pana Ministra o odpowiedź, czy prawdą jest, że okresy służby w organach bezpieczeństwa państwa w latach 1944-1990 nie są zaliczane do wysługi lat, a jeśli tak, to czy uważa Pan Minister za właściwy stan prawny, w którym ww. osoby nie mogą korzystać z uprawnień przysługujących wszystkim, również cywilnym emerytom.

Łączę wyrazy szacunku
Poseł Krystyna Łybacka
Poznań, dnia 24 lutego 2014 r.

 

Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych - z upoważnienia ministra - na interpelację nr 24946 w sprawie ograniczenia możliwości zarobkowania przez funkcjonariuszy, którym zmniejszono świadczenia emerytalne w związku ze służbą w byłych organach bezpieczeństwa państwa

Szanowna Pani Marszałek! W nawiązaniu do pisma z dnia 4 marca 2014 r. (sygn. SPS-023-24946/14) dotyczącego interpelacji posła na Sejm RP pani Krystyny Łybackiej w sprawie ograniczenia możliwości zarobkowania przez funkcjonariuszy, którym zmniejszono świadczenia emerytalne w związku ze służbą w byłych organach bezpieczeństwa państwa, uprzejmie informuję, że ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 667, z późn. zm.), zwana dalej ˝ustawą zaopatrzeniową˝, wprowadza - w stosunku do ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 1440, z późn. zm.), regulującej zasady funkcjonowania ogólnego systemu zabezpieczenia społecznego m.in. w zakresie świadczeń emerytalnych - odrębny, szczególny system zabezpieczenia społecznego obejmujący m.in. świadczenia emerytalne w stosunku do funkcjonariuszy służb i formacji wymienionych w tytule ustawy, jak również funkcjonariuszy służb już nieistniejących.

Wskazany system opiera się na założeniu, że zwolnionym ze służby funkcjonariuszom przysługuje na zasadach określonych ustawą zaopatrzeniową zaopatrzenie emerytalne z tytułu wysługi lat lub w razie całkowitej niezdolności do służby, przy czym zaopatrzenie to przysługuje wprost z budżetu państwa.

Głównym świadczeniem uregulowanym w ustawie zaopatrzeniowej, które przysługuje funkcjonariuszom, jest emerytura policyjna (art. 2 pkt 1 lit. a ww. ustawy). Należy dodać, że zaopatrzenie emerytalne funkcjonariuszy ma szczególny charakter z uwagi na fakt finansowania wprost z budżetu państwa, jak również z uwagi na sposób ustalania świadczenia emerytalnego. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 1 wskazanej ustawy podstawę wymiaru emerytury stanowi zasadniczo uposażenie należne funkcjonariuszowi na zajmowanym ostatnio (tj. przed zwolnieniem ze służby) stanowisku.

Stosownie do art. 12 ustawy zaopatrzeniowej emerytura policyjna przysługuje funkcjonariuszom Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej, zwolnionym ze służby, którzy w dniu zwolnienia posiadali co najmniej 15 lat służby w powyższych służbach i formacjach (wyjątek stanowią funkcjonariusze, którzy mają ustalone prawo do emerytury określonej w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, obliczonej z uwzględnieniem okresów służby i okresów równorzędnych ze służbą). Okolicznością decydującą o powstaniu uprawnienia do emerytury policyjnej jest zatem przede wszystkim tzw. wysługa emerytalna, która zgodnie z art. 3 pkt 7 ustawy zaopatrzeniowej obejmuje okresy służby w Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służbie Kontrwywiadu Wojskowego, Służbie Wywiadu Wojskowego, Centralnym Biurze Antykorupcyjnym, Straży Granicznej, Biurze Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej lub Służbie Więziennej, z wyjątkiem okresów zawieszenia w czynnościach służbowych, a także okresy im równorzędne, łącznie z okresami wskazanymi w art. 14 i 16 ww. ustawy.

W związku z powyższym do wysługi emerytalnej zalicza się również okresy równorzędne do okresów służby we wskazanych służbach i formacjach, określone w art. 13 ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej. Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 1b wskazanej ustawy do ww. okresów równorzędnych zaliczone zostały okresy służby w charakterze funkcjonariusza w organach bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 2 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (t.j.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1388), na zasadach określonych w art. 15b ustawy zaopatrzeniowej. Wyjątek od powyższego określa art. 13 ust. 2 ww. ustawy, który stanowi, że przepisu art. 13 ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej nie stosuje się do służby w latach 1944-1956 w charakterze funkcjonariusza organów bezpieczeństwa państwa, porządku i bezpieczeństwa publicznego, jeżeli przy wykonywaniu czynności służbowych funkcjonariusz popełnił przestępstwo przeciwko wymiarowi sprawiedliwości lub naruszające dobra osobiste obywatela i za to został zwolniony dyscyplinarnie, umorzono wobec niego postępowanie karne ze względu na znikomy lub nieznaczny stopień społecznego niebezpieczeństwa czynu lub został skazany z winy umyślnej prawomocnym wyrokiem sądu.

Przedstawiając powyższe, należy podkreślić, że służba w organach bezpieczeństwa wymienionych w art. 2 ustawy o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów, jako służba równorzędna w myśl art. 13 ust. 1 pkt 1b ustawy zaopatrzeniowej, zaliczana jest do ogólnej wysługi emerytalnej funkcjonariusza. Wyjątek od tej zasady przewidziany został jedynie w sytuacjach, o których mowa w art. 13 ust. 2 ww. ustawy.

Jednocześnie należy zauważyć, że w art. 15b ustawy zaopatrzeniowej wprowadzono odmienne zasady określania wysokości emerytur policyjnych w stosunku do osób, które pełniły służbę w organach bezpieczeństwa państwa wymienionych w art. 2 ustawy o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów, i które pozostawały w służbie przed dniem 2 stycznia 1999 r., obniżając wysokość emerytur w zakresie wynikającym z okresów służby w tychże organach. Zgodnie bowiem z art. 15b ust. 1 ustawy w przypadku wskazanych osób emerytura policyjna wynosi:

1) 0,7% podstawy wymiaru - za każdy rok służby w organach bezpieczeństwa państwa w latach 1944-1990;

2) 2,6% podstawy wymiaru - za każdy rok służby lub okresów równorzędnych ze służbą, wskazanych w art. 13 ust. 1 pkt 1, 1a oraz pkt 2-4 ustawy zaopatrzeniowej.

Ponadto uprzejmie informuję, że zgodnie z art. 41 ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej w razie osiągania przychodu z tytułu działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego emerytura lub renta inwalidzka ulega zmniejszeniu na zasadach określonych w przepisach art. 104 ust. 1a-6, ust. 8 pkt 1 i 2 oraz ust. 9 i 10 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, nie więcej jednak niż o 25% wysokości tej emerytury lub renty inwalidzkiej, z zastrzeżeniem art. 41 ust. 2 i 3 ustawy zaopatrzeniowej. Stosownie do art. 41 ust. 3 ww. ustawy w razie osiągania przychodu z tytułu działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego w kwocie przekraczającej 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy ostatnio ogłoszonego przez prezesa Głównego Urzędu Statystycznego kwota emerytury lub renty inwalidzkiej ulega zmniejszeniu o 25% jej wysokości. Jak stanowi z kolei art. 41 ust. 4 ustawy zaopatrzeniowej, przepisów art. 41 ust. 1 i 3 ustawy nie stosuje się wobec osób, których emerytura stanowi 75% podstawy jej wymiaru bez uwzględnienia podwyższenia z tytułu inwalidztwa pozostającego w związku ze służbą oraz wobec osób pobierających rentę inwalidzką z tytułu inwalidztwa powstałego wskutek wypadku pozostającego w związku ze służbą lub wskutek choroby powstałej w związku ze szczególnymi właściwościami bądź warunkami służby, z tytułu których przysługują świadczenia odszkodowawcze.

Na marginesie należy zauważyć, że art. 41 ust. 4 ustawy zaopatrzeniowej, w brzmieniu obecnie obowiązującym, został wprowadzony art. 2 pkt 3 ustawy z dnia 8 grudnia 2000 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin oraz ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. Nr 122 poz. 1313), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2001 r. Zgodnie z uzasadnieniem projektu wskazanej ustawy nowelizującej ˝nieobjęcie zasadami zmniejszania świadczeń osób, których emerytura stanowi 75% podstawy jej wymiaru, oraz osób pobierających rentę inwalidzką z tytułu inwalidztwa powstałego wskutek wypadku pozostającego w związku ze służbą lub wskutek choroby powstałej w związku ze szczególnymi właściwościami bądź warunkami tej służby, z tytułu których przysługują świadczenia odszkodowawcze, jest rozwiązaniem podobnym do przyjętego w systemie powszechnym, w którym zasad zmniejszania i zawieszania świadczeń nie stosuje się do emerytów, którzy osiągnęli ustawowy wiek emerytalny, oraz do rencistów pobierających tzw. świadczenia wypadkowe˝. Zgodnie zatem ze znowelizowanym art. 41 ust. 4 ustawy zaopatrzeniowej do osób, których emerytura jest niższa niż 75% podstawy jej wymiaru - w tym również na skutek obniżenia dotychczas pobieranej emerytury w związku z pełnieniem służby w organach bezpieczeństwa państwa, zgodnie z dyspozycją art. 15b ust. 1 ww. ustawy - zastosowanie znajdą regulacje określone w art. 41 ust. 1 i 3 ustawy zaopatrzeniowej, tj. zawarte w tych przepisach zasady zmniejszania świadczeń.

Z poważaniem
Sekretarz stanu
Piotr Stachańczyk
Warszawa, dnia 2 kwietnia 2014 r.