ZBF SOP

  • Zwiększ rozmiar czcionki
  • Domyślny  rozmiar czcionki
  • Zmniejsz rozmiar czcionki

Stając przed obliczem Sędziego ...

POSTĘPOWANIE SĄDOWE W SPRAWACH Z ZAKRESU 
UBEZPIECZENIA emerytalno-rentowego - SŁUŻB MUNDUROWYCH

1. Sprawy indywidualne z zakresu ubezpieczeń społecznych każdego z funkcjonariuszy mundurowych (jak również emeryta policyjnego i świadczeniobiorcy policyjnej renty rodzinnej), a w szczególności dot. ustalania uprawnień i wymiaru świadczeń emerytalnych są rozstrzygane przez Zakład Emerytalno-Rentowy MSWiA w drodze decyzji administracyjnych. Od niekorzystnych rozstrzygnięć tego organu funkcjonariuszowi (jak również emerytowi policyjnemu i uprawnionemu do policyjnej renty rodzinnej) przysługuje prawo odwołania się do właściwego sądu.
W tym artykule przedstawione zostaną te elementy postępowania, które, jak można sądzić, mają istotne znaczenie dla skutecznego zaskarżenia decyzji ZER.

2. Postępowanie przed sądem w tych sprawach należy do kategorii postępowań odrębnych. Oznacza to, iż w odniesieniu do spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy ogólne dotyczące postępowania w sprawach cywilnych z pewnymi odmiennościami wynikającymi z tego typu postępowań. (regulacje w tej materii znajdujemy w Rozdziale 3 kpc. art. 477 i n.). 
Sądem właściwym do rozstrzygania spraw z zakresu ubezpieczenia społecznego w tym również dot. wymiaru świadczeń emerytalnych jest Sąd Okręgowy (wydział ubezpieczeń społecznych) w Warszawie. Sądem zaś II instancji jest Sąd Apelacyjny w Warszawie.
 
3. Każdy funkcjonariusz i każdy świadczeniobiorca (emeryt policyjny i pobierający rentę rodzinną)) ma prawo odwołać się od decyzji ZER w terminie 30 dni od daty doręczenia tej decyzji. Jeżeli termin ten nie zostanie dotrzymany - sąd odrzuci odwołanie. Jeżeli spóźnienie jest nieznaczne i nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się, sąd może takie odwołanie przyjąć i rozpatrzyć. Należy wtedy wraz z odwołaniem złożyć wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania i uprawdopodobnić przyczyny opóźnienia. Odwołanie składa się do sądu za pośrednictwem organu emerytalno-rentowego. Organ ten ma prawo zmienić własną decyzję, jeżeli uzna, iż sprzeciw świadczeniobiorcy zasługuje w pełni na uwzględnienie. Jeżeli nie, to przekazuje odwołanie i własne stanowisko w sprawie wraz z aktami do właściwego sądu.
WAŻNE - Otrzymujący decyzję z ZER powinni dokładnie zapoznać się z pouczeniem zawartym w decyzji. Znajdą tam wskazówki dot. sposobu i terminu do wniesienia odwołania oraz określenie sądu właściwego do rozpoznania sprawy. Należy ściśle stosować się do tego pouczenia.
 
4. Odwołanie powinno zawierać:
4.1 Dane dot. odwołującego się: Imię, nazwisko i adres;
4.2 Określenie Sądu, do którego odwołanie jest kierowane ( sposób, w jaki to, należy zrobić - określa pouczenie w decyzji);
4.3 Oznaczenie zaskarżonej decyzji ( jeżeli skarżymy się na bezczynność organu emerytalnego - należy wskazać złożony wniosek);
4.4 Określenie - czego się domagamy, jakie stawiamy kwestionowanej decyzji zarzuty oraz zwięzłe ich uzasadnienie; 
4.5 Datę złożenia odwołania oraz podpis składającego odwołanie lub jego pełnomocnika.
UWAGA ! Sąd po otrzymaniu odwołania i Odpowiedzi ZER na odwołanie oraz akt sprawy informuje odwołującego się o zarejestrowaniu sprawy i o wyznaczeniu terminu rozprawy(ewentualnie). W piśmie tym znajduje się także pouczenie o możliwości zajęcia stanowiska co do odpowiedzi na odwołanie ZER-u w terminie 14 dni od otrzymania powiadomienia. Jest to ważny moment w tym postępowaniu, szczególnie dla tych osób, które składały swoje odwołania przez orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego.
Te osoby, otrzymując stanowisko ZER powinny w piśmie uzupełniającym swoje odwołanie wnieść o:
a) zmianę decyzji dyrektora ZER poprzez ustalenie wysokości świadczenia emerytalnego z uwzględnieniem 40% podstawy wymiaru za 15 lat służby; 
b) zmianę decyzji pomniejszającej emeryturę - jeżeli dokonano tego na podstawie bezpodstawnego zaliczenia do organów bezpieczeństwa państwa niektórych stanowisk, instytucji czy formacji na przykład: komendantów wojewódzkich i powiatowych MO; szefów wojewódzkich i powiatowych urzędów spraw wewnętrznych, Biura Ochrony Rządu, piony łączności, kadr, szkolenia, wychowawczo-polityczny, "W" służbę/studia w Wyższej Szkole Oficerskiej w Legionowie, inne, które zostały zlikwidowane przed utworzeniem Urzędu Ochrony Państwa, oraz te służby, które praktycznie realizowały zadania milicyjne. 
WAŻNE - Odwołujący się w postępowaniu przed sądem w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych korzystają ze zwolnienia z opłat sądowych. Konsekwencją tego zwolnienia jest możliwość ubiegania się przez odwołującego się o ustanowienie dla niego adwokata (pełnomocnika) z urzędu. Osoby, które chciałyby skorzystać z tego uprawnienia powinny złożyć wraz z odwołaniem odpowiedni wniosek wraz z oświadczeniem, że nie są w stanie ponieść kosztów wynajęcia pełnomocnika bez znaczącego uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny.
Takie oświadczenie powinno być poparte dowodami.
 
5. Postępowanie przed sądem. Stronami są: ubezpieczony; organ emerytalno-rentowy i ewentualnie inne podmioty np. pełnomocnicy, organizacje społeczne lub inne osoby, których praw i obowiązków kwestionowana decyzja może dotyczyć.
Rozpoznanie odwołania odbywa się na rozprawie. Na niej też jest przeprowadzane tzw. postępowanie dowodowe. Kpc. jako podstawowe środki dowodowe wymienia w szczególności:
- opinie biegłych sądowych;
- zeznania świadków;
- przesłuchania stron;
- dowody z dokumentów (warto wcześniej zadbać np. o uzyskanie kopii akt personalnych z IPN); 
- oględziny. 
Postępowanie odwoławcze kończy się wydaniem wyroku, w którym sąd może:
- uwzględnić wniesione odwołanie i wtedy dokonuje zmiany zaskarżonej decyzji orzekając co do istoty sprawy w całości lub części. Jeżeli rozstrzygnięcie miało dotyczyć tzw. bezczynności organu emerytalnego sąd zwykle wyznacza temu organowi odpowiedni termin do wydania decyzji informując o tym organ nadrzędny albo może też orzec co do istoty sprawy.
- Jeżeli sąd stwierdzi brak podstaw do uwzględnienia odwołania , takie odwołanie podlega oddaleniu. W przypadku niekorzystnego dla odwołującego się świadczeniobiorcy rozstrzygnięcia ma on prawo do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku. Termin do wniesienia tego wniosku wynosi 7 dni od dnia ogłoszenia wyroku. To ważny krok, gdy świadczeniobiorca nie zgadza się z sądowym rozstrzygnięciem i przewiduje wniesienie apelacji w sprawie, ma bowiem możliwość zapoznania się z argumentacją sądowego stanowiska w sprawie. Jeżeli uchybimy temu terminowi musimy się liczyć z odmową przywrócenia terminu do złożenia takiego wniosku, chyba, że przedstawimy uzasadnione powody (niezależne od świadczeniobiorcy przyczyny) spóźnienia. Pamiętać też należy, że na takie postanowienie sądu - świadczeniobiorcy służy zażalenie do Sądu Apelacyjnego. 
BARDZO WAŻNE - Należy w tym miejscu szczególnie uczulić osoby zainteresowane na konieczność aktywnego działania w tych sprawach. W powiadomieniu o wyznaczeniu terminu rozprawy sądowej - odwołujący się świadczeniobiorca jest informowany, iż jego obecność na rozprawie nie jest obowiązkowa. Z tego powodu może on odnieść wrażenie, iż wyrok podjęty w jego sprawie jest wyrokiem zaocznym i w związku z tym na sądzie spoczywa obowiązek dostarczenia mu tego wyroku z urzędu. NIC bardziej mylnego. Sąd nie ma takiego obowiązku. Jest tylko jeden taki przypadek, który uzasadnia z mocy prawa takie działanie sądu i dotyczy osoby, która nie brała udziału w rozprawie z powodu pozbawienia wolności (art. 327 § 2 kpc.).
JAK POSTĄPIĆ? Jeżeli z jakichś przyczyn odwołujący się nie może lub nie chce brać udziału w rozprawie -  to w wyznaczonym w powiadomieniu terminie rozprawy - powinien skontaktować się z sekretariatem sądu odwoławczego (np. telefonicznie) i uzyskać informację co do losów swojego odwołania. Jeżeli sąd odwołanie oddalił - należy niezwłocznie wystąpić do Sądu z wnioskiem o kopię wyroku wraz z uzasadnieniem. Będzie to pomocne bardzo przy sporządzeniu APELACJI.
 
6. Jeżeli odwołujący się nie jest zadowolony z rozstrzygnięcia podjętego przez sąd - powinien wnieść apelację. Wnosi się ją w ciągu 2 tygodni od dnia doręczenia stronie wyroku sądowego wraz z uzasadnieniem. Jeżeli apelujący nie składał wniosku o uzasadnienie wyroku, to termin ten biegnie od daty upływu terminu do żądania sporządzenia uzasadnienia. Termin do złożenia apelacji może zostać przywrócony na wniosek zainteresowanego, jeżeli spóźnienie było spowodowane ważnymi i niezależnymi od apelującego powodami. Z takim wnioskiem powinno się równocześnie złożyć samą apelację.
Ta informacja jest ważna dla osób, które nie uczestniczyły w rozprawie i uciekł im termin do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku i do wniesienia apelacji. Takie osoby powinny korzystając z przysługujących im na mocy art. 9 kpc. uprawnień uzyskać kopię wyroku i wystąpić z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia apelacji i wraz z nim taką apelację złożyć. Apelację wnosi się za pośrednictwem sądu, który wydał zaskarżony wyrok. Powinna być sporządzona na piśmie. ( trzeba tu dodać, iż wychodząc naprzeciw osobom, będącym stronami w sporach sądowych z zakresu ubezpieczeń społecznych działających bez zawodowego pełnomocnika - ustawodawca pozwolił na dokonywanie szeregu czynności procesowych przez zgłoszenie do protokołu w tym tak istotnych: jak odwołanie czy apelacja - ale my tej formy nie zalecamy).

7. Apelacja powinna odpowiadać wszystkim wymaganiom formalnym stawianym w przepisach dot. odwołań. W części zaś tyczącej meritum sprawy powinny znaleźć się zarzuty, które zdaniem apelującego miały wpływ na niekorzystne rozstrzygnięcie jego sprawy. Nadto powinien on wskazać czego żąda, czy ma to być uchylenie czy zmiana wyroku i w jakim zakresie. Sąd Apelacyjny może:
- zaskarżony wyrok utrzymać w mocy;
- uchylić go (jak również decyzję organu emerytalnego) i przekazać do ponownego rozpoznania do sądu I instancji ( a nawet bezpośrednio do organu właściwego do podjęcia decyzji).
 
8. SKARGA KASACYJNA
Jest to ostatnia możliwość weryfikacji niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia w zakresie ubezpieczeń społecznych. Wnosi się ją do sądu, który wydał zaskarżony wyrok, w terminie 2 miesięcy licząc od dnia doręczenia skarżącemu wyroku wraz z uzasadnieniem.
Dla rozpatrzenia skargi kasacyjnej właściwy jest Sąd Najwyższy. Podstawę do jej wniesienia może stanowić:
1) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszenie przepisów proceduralnych, jeżeli mogło mieć ono istotne znaczenie dla wyniku sprawy.
3) wartość przedmiotu sporu przekracza 10 tysięcy złotych.
Ze względu na te kryteria dopuszczalności skargi kasacyjnej - pomoc zawodowego pełnomocnika procesowego na tym etapie dochodzenia praw z zakresu ubezpieczeń społecznych - jest konieczna..


Opracowała: dr Helena Giemza 

 

* * *

 
Uwagi dotyczące zachowania terminów wniosków i apelacji

Sąd Okręgowy wydawszy wyrok - niezależnie od tego czy odwołujący się był, czy nie był obecny na rozprawie - nie przesyła z własnej inicjatywy tego orzeczenia odwołującemu się. O ile zatem na rozprawie w Sądzie Okręgowym zapadł wyrok (w przypadku nieobecności odwołujący się musi to sprawdzić) należy wystąpić w terminie 7 dni od daty jego wydania z wnioskiem o przesłanie go wraz z uzasadnieniem na adres odwołującego się. Nadanie wniosku listem poleconym na poczcie jest równoznaczne ze złożeniem go w biurze podawczym Sądu Okręgowego.

Nie złożenie w terminie 7 dni wniosku o przesłanie wyroku z uzasadnieniem nie eliminuje możliwości złożenia apelacji w terminie 21 dni od dnia wydania wyroku . W takim przypadku Sąd Okręgowy (za pośrednictwem którego apelację się składa) sporządzi z urzędu uzasadnienie i prześle je z apelacją do Sądu Apelacyjnego.

Złożywszy wspomniany wniosek odwołujący się ma na złożenie apelacji 14 dni od dnia, w którym otrzymał orzeczenie Sądu Okręgowego z uzasadnieniem.

Nie dotrzymanie 7-dniowego terminu do złożenia wniosku o przesłanie wyroku Sądu Okręgowego z uzasadnieniem nie stanowi zatem jeszcze katastrofy (chociaż pisanie apelacji bez pisemnych wersji wyroku i uzasadnienia jest przedsięwzięciem karkołomnym), ale przeoczenie 21-dniowego terminu do złożenia apelacji (w przypadku nie złożenia wspomnianego wniosku) powoduje, że nie ma możliwości kontynuowania krajowej drogi prawnej, bez zakończenia której w Polsce (co najmniej prawomocnym orzeczeniem Sądu Apelacyjnego) nie można liczyć na rozpatrzenie przez ETPCz w Strasburgu skargi złożonej w tym Trybunale.

Redakcja