'

Opinie prawne związane z legislacją

RPO napisał do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie tzw. ustawy represyjnej z 16 grudnia 2016 r.

Data: 2018-02-08

 

Do RPO wpłynęło ponad 1,5 tys. wniosków od osób objętych tzw. ustawą represyjną, nie tylko byłych funkcjonariuszy PRL, ale także wdów i sierot po tych funkcjonariuszach, w tym osób z niepełnosprawnościami, którym w wyniku nowych przepisów zostały obniżone świadczenia.

Ustalenie wysokości świadczenia od dnia 1 października 2017 r. byłym funkcjonariuszom PRL w oparciu o nowe przepisy jest mniej korzystne niż ustalenie prawa do emerytury funkcjonariuszom prawomocnie skazanym za przestępstwa.

Rzecznik zwrócił się do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o rozważenie zmiany ustawy. Tekst pisma RPO

Niekonstytucyjne ustawy i prawo do niezależnego sądu

W związku z podpisaniem przez Prezydenta RP ustaw reformujących sądownictwo prof. Małgorzata Gersdorf Pierwsza Prezes Sądu Najwyższego wystosowała w dniu 22 grudnia 2017 r. list otwarty.

{List otwarty Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego – wersja polska}

{List otwarty Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego – wersja angielska}

W odniesieniu do ustawy represyjno-eutanazyjnej z 16 grudnia 2016 r. w postępowaniu przed sądami polskimi a przede wszystkim ETPC, bardzo ważnego znaczenia nabierają zawarte w liście stwierdzenia odnoszące się zarówno do uchwalania niekonstytucyjnych ustaw a także prawa do niezależnego sądu:

„…. przez uchwalenie niekonstytucyjnych rozwiązań, które według formuły słynnego filozofa Gustawa Radbrucha określa się po prostu jako „ustawowe bezprawie”.

 „Wszystko co godzi w niezależność sądów, w tym wypadku w niezależność Sądu Najwyższego łamie podstawowe prawo konstytucyjne każdego obywatela: prawo do niezależnego sądu. Wynika to nie tylko z naszej europejskiej kultury, ale i z powszechnie przyjętych w zachodniej cywilizacji standardów prawnych, o czym mówi art. 14 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych ONZ.”

Warto więc przypomnieć co na ten temat miał do powiedzenia Sędzia Sądu Okręgowego Marek Przysucha z tematem „Związanie sędziego prawem niegodziwym – formuła Gustawa Radbrucha w praktyce polskich sądów” – na Międzynarodowej Konferencji Naukowej z okazji 60 rocznicy wejścia w życie Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka, która odbyła się  dniach 22 i 23 kwietnia 2013 roku w Sejmie RP w Warszawie.

{Referat w załączeniu}

Formuła Radbrucha – formuła filozoficznoprawna autorstwa niemieckiego prawnika i filozofa Gustawa Radbrucha. Głosi ona, że jeśli norma prawna w drastyczny sposób łamie podstawowe normy moralne, to nie obowiązuje (lex iniustissima non est lex). Taka norma nie dostępuje godności bycia prawem, może być odrzucona i tym samym obywatele nie mają obowiązku jej przestrzegania, a administracja państwowa i sądownictwo jej stosowania. Jest ona jedną z czołowych współczesnych koncepcji zbliżających do siebie pozytywizm prawniczy i prawnonaturalizm. Formuła została zaprezentowana po raz pierwszy w 1946 r. w artykule Ustawowe bezprawie i ponadustawowe prawo[1], który był reakcją na degenerację systemu prawnego w czasach Trzeciej Rzeszy. Według Radbrucha prawnicy niemieccy przez silne przywiązanie do pozytywizmu prawnego, nie byli w stanie przeciwstawić się instrumentalizacji prawa przez nazistów. Do formuły Radbrucha wielokrotnie odwoływały się niemieckie sądy, szczególnie Federalny Trybunał Konstytucyjny[2]. Chociaż koncepcja Radbrucha jest szeroko znana i dyskutowana, poza Niemcami brak jest bezpośrednich odwołań do niej w orzecznictwie sądowym (choć można znaleźć wyroki, uzasadniane w podobny sposób).

Przypisy

  1. Gustav Radbruch: Ustawowe bezprawie i ponadustawowe prawo. W: Zarys filozofii prawa. Maria Szyszkowska (red.). Białystok: Temida 2, 2000, s. 256-266. ISBN 83-86137-72-X.
  2. Iwona Wróblewska: Formuła Radbrucha. Pojęcie i zastosowanie w orzecznictwie. W: Wykładnia prawa i inne problemy filozofii prawa. Lech Morawski (red.). Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2005, s. 171-186.
  3. Orzeczenia BVerfG z 14 lutego 1968 r, (Staatsangehrigkeitsbeschluss), por. też orzeczenia Staatsangehörigkeitsbeschluss II z 15 kwietnia 1980, Gestapobeschuss z 19 lutego 1957 r.

4. Katastrophenbefehlurteil z 12 grudnia 1951, oraz Deportationsurteil z 29 stycznia 1952 r.

Przedmiotem niniejszej opinii jest możliwość bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji w przypadku obniżenia, na podstawie Ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin, emerytur i rent inwalidzkich wszystkim funkcjonariuszom, którzy pełnili służbę w organach bezpieczeństwa państwa w latach 1944-1990 oraz obniżenie rent rodzinnych pobieranych po tych funkcjonariuszach.

Referat wygłoszony w dniu 18 kwietnia 2016 r. w trakcie panelu "Ochrona praw człowieka w systemie Rady Europy" w ramach VIII Międzynarodowej Konferencji Naukowej: "Ochrona praw człowieka w Europie. Aksjologia - instytucje - nowe wyzwania - praktyka", zorganizowanej w Sejmie RP w kwietniu 2016 r. przez Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach i Stowaraysznie Parlamentarzystów Polskich z okazji 50 rocznicy podpisania Międzynarodowych Paktów Praw Człowieka oraz 35 rocznicy podpisania Afrykańskiej Karty Praw Człowieka i Ludów. Zamieszczony w książce pokonferencyjnej "Ochrona Praw człowieka w Europie. Aksjologia - instytucje - nowe wyzwania - praktyka" , pod redakcją naukową prof. Jerzego Jaskierni i Kamila Spryszaka (Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2017).

Jego upowszechnienie następuje za zgodą autora referatu oraz redaktora naukowego książki.

Prof. dr hab. Jerzy Jaskiernia

Tutaj pełny tekst referatu

Projekt tzw. "ustawy dezubekizacyjnej" według opinii Sądu Najwyższego z dnia 12.12.2016 r. przygotowanej dla Sejmu ma charakter represyjny, przez co dochodzi do naruszenia "konstytucyjnej zasady podziału władzy". "Oznacza to, że służba w określonej instytucji czy formacji nie może być uznana za samodzielne i wyłączne kryterium różnicowania wysokości emerytalnych (rentowych) uprawnień. Tym bardziej nie może być rodzajem kary, a zarazem formą odpowiedzialności zbiorowej".

 

W tym świetle radykalne obniżenie świadczeń emerytalnych funkcjonariuszy pozytywnie zweryfikowanych a następnie ponownie zatrudnionych w służbach powstałych w 1990 roku stanowi niedotrzymanie zobowiązań ze strony państwa wobec tych funkcjonariuszy, przez co niewątpliwie dochodzi do naruszenia zasady zaufania do państwa i stanowionego prawa.